Thiên Vương Tinh là hành tinh đầu tiên con người khám phá qua kính thiên văn

Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng cùng 5 hành tinh Ngũ hành tỏa sáng trên bầu trời của chúng ta, là những thiên thể trong hệ Mặt Trời được loài người tìm hiểu và định danh từ thời cổ đại. Nhưng mãi cho tới thế kỷ 17, chúng ta mới phát hiện được những vệ tinh của Mộc Tinh và Thổ Tinh. Và thế kỷ 18 ta mới lần đầu tiên phát hiện được một hành tinh nữa trong Thái Dương hệ.

[Ftvh] Thiên Vương Tinh là hành tinh đầu tiên con người khám phá qua kính thiên văn.
Thiên Vương Tinh là hành tinh đầu tiên con người khám phá qua kính thiên văn.

Thiên Vương Tinh là một hành tinh khí khổng lồ, tuy nó to lớn nhưng vì ở quá xa chúng ta, nên bạn sẽ rất khó thấy được nó trên bầu trời đêm. Nếu bạn quan sát ở một nơi thật lý tưởng, như thời tiết rất tốt và không có ánh sáng đô thị, kèm theo một cặp mắt thật tinh tường, bạn sẽ thấy được nó nhưng là một chấm sáng như bao ngôi sao khác.

Vì điều này, nên từ xa xưa con người chúng ta đã thấy được nó nhiều lần, nhưng ta không nghĩ nó là hành tinh, mà chỉ là một ngôi sao bình thường. Một số tài liệu có ghi lại rằng : năm 1690, John Flamsteed đã nhìn thấy hành tinh này ít nhất sáu lần, và ông gọi nó là 34 Tauri. Nhà thiên văn Pierre Lemonnier đã quan sát thấy Sao Thiên Vương ít nhất 12 lần từ 1750 đến 1769, bao gồm trong bốn đêm liên tiếp.

William Herschel quan sát thấy hành tinh này vào đêm 13/3/1781 khi đang ở vườn nhà của ông tại số 19 đường New King ở thị trấn Bath, Somerset, Vương quốc Anh (bây giờ là Bảo tàng Thiên văn học Herschel), ban đầu vào ngày 26/4/1781, ông thông báo đó là một sao chổi. Sau đó ông say mê thực hiện một loạt các quan sát về thị sai của những ngôi sao cố định, bằng một kính thiên văn do ông tự thiết kế.

Ông cũng khá phân vân, không biết nó là sao chổi hay chỉ là một ngôi sao mờ nhạt. Nhưng ông đăng lên Tạp chí rằng đó là một sao chổi, vì ông thấy nó thay đổi vị trí qua các đêm. Sau đó ông trình bày ý kiến lên Hội Hoàng gia Luân Đôn, ông giải thích như sau :

"Khi tôi đầu tiên quan sát sao chổi, độ phóng đại của kính thiên văn là 227. Theo kinh nghiệm, tôi biết rằng đường kính của một ngôi sao cố định không phóng lớn tỷ lệ với độ phóng đại cao hơn của kính, nhưng hành tinh thì có; do vậy tôi tăng độ phóng đại của kính thiên văn lên 460 và 932, và thấy rằng đường kính của sao chổi tăng tỉ lệ với độ phóng đại, và như vậy, trên giả thiết nó không phải là một ngôi sao cố định, vì khi tôi so sánh với đường kính của ngôi sao nó đã không tăng theo cùng một tỷ số. Hơn nữa, qua kính thiên văn sao chổi có độ sáng phóng đại nhiều hơn so với lượng ánh sáng mà nó có thể phát ra, nó hiện lên mờ và không rõ với những độ phóng đại lớn này, trong khi đối với những ngôi sao nó vẫn sáng rõ và khác biệt và từ hàng ngàn lần quan sát tôi biết nó vẫn không đổi. Hệ quả đã chỉ ra rằng suy đoán của tôi là chắc chắn, điều này chứng tỏ nó là sao chổi như đã được quan sát sau đó."

"The power I had on when I first saw the comet was 227. From experience I know that the diameters of the fixed stars are not proportionally magnified with higher powers, as planets are; therefore I now put the powers at 460 and 932, and found that the diameter of the comet increased in proportion to the power, as it ought to be, on the supposition of its not being a fixed star, while the diameters of the stars to which I compared it were not increased in the same ratio. Moreover, the comet being magnified much beyond what its light would admit of, appeared hazy and ill-defined with these great powers, while the stars preserved that lustre and distinctness which from many thousand observations I knew they would retain. The sequel has shown that my surmises were well-founded, this proving to be the Comet we have lately observed". 
Sau đó Nhà thiên văn học Hoàng gia là Nevil Maskelyne gởi thư cho ông William Herschel vào ngày 23/4 rằng : "Tôi không biết phải gọi nó là gì. Nó giống như một hành tinh bình thường chuyển động trên quỹ đạo gần tròn quanh Mặt Trời trong khi sao chổi lại di chuyển trên quỹ đạo có độ lệch tâm lớn. Tôi vẫn chưa nhìn thấy đầu hay đuôi của nó" ("I don't know what to call it. It is as likely to be a regular planet moving in an orbit nearly circular to the sun as a Comet moving in a very eccentric ellipsis. I have not yet seen any coma or tail to it").

Các nhà khoa học khác lúc bấy giờ suy nghĩ theo nhiều cách khác nhau. Nhà thiên văn Anders Johan Lexell là người đầu tiên tính ra quỹ đạo của thiên thể mới này và kết quả của quỹ đạo gần tròn buộc ông kết luận nó là hành tinh hơn là một sao chổi. Nhà thiên văn Johann Elert Bode ở Berlin cũng kết luận rằng quỹ đạo gần tròn của nó khiến nó là hành tinh hơn là một sao chổi.

Thiên thể thể mới này sớm được chấp nhận rộng rãi là một hành tinh mới. Cho đến 1783, Chủ tịch Hội Hoàng gia Joseph Banks nói: "Theo khám phá của nhà thiên văn học hàng đầu châu Âu thì nó hiện lên như là một ngôi sao mới, mà tôi có vinh dự được công bố vào tháng 3 năm 1781, ngôi sao mới đó là một hành tinh trong Hệ Mặt Trời của chúng ta." ("By the observation of the most eminent Astronomers in Europe it appears that the new star, which I had the honour of pointing out to them in March 1781, is a Primary Planet of our Solar System.").

Để công nhận thành tựu của ông, Vua George III trao cho Herschel một khoản tiền hàng năm là £200 với điều kiện ông sẽ chuyển đến thị trấn Windsor, Berkshire và do vậy Gia đình Hoàng gia sẽ có cơ hội quan sát bầu trời qua kính thiên văn của ông.

Sau khi khám phá ra hành tinh thứ 7 này, Bode nêu ra tên Uranus, cách gọi Latin hóa của vị thần bầu trời, Ouranos. Bode lập luận rằng giống như Saturn là cha của Jupiter, hành tinh mới này nên đặt tên theo cha của Saturn. Cuối cùng, đề xuất của Bode đã được sử dụng rộng rãi, và được chính thức công nhận năm 1850 khi Cơ quan Niên giám Hàng hải HM, chuyển cách sử dụng từ tên gọi Georgium Sidus thành Uranus.

Sao Thiên Vương đặt tên theo vị thần bầu trời của người Hy Lạp cổ Uranus (tiếng Hy Lạp cổ đại: Οὐρανός), cha của Cronus (Saturn) và ông của Zeus (Jupiter), trong tiếng Latin viết là "Ūranus". Nó là hành tinh duy nhất lấy theo tên từ một vị thần trong thần thoại Hy Lạp thay vì trong thần thoại La Mã.

Ouranos là vị thần của bầu trời trong Thần thoại Hy Lạp, nên khi dịch qua các ngôn ngữ Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên (Hàn Quốc) và Việt Nam, hành tinh này có tên là 天王星, tức là Thiên Vương Tinh - Ngôi sao Vua của bầu trời (đây chỉ là tên gọi. Trên thực tế, nó là hành tinh, không phải ngôi sao).

+Anh Tuấn Nguyễn tham khảo từ Wikipedia
Thiên Vương Tinh là hành tinh đầu tiên con người khám phá qua kính thiên văn Thiên Vương Tinh là hành tinh đầu tiên con người khám phá qua kính thiên văn Reviewed by Quang Niên on 1/24/2016 05:00:00 CH Rating: 5