Header Ads

Quan sát bầu trời tháng 8 năm 2015

Chúng ta đang ở trong những ngày cuối cùng của mùa hè để tiết trời chuyển sang thu. Trong tháng 8 này, bạn sẽ quan sát được những chòm sao, nhóm sao đặc trưng của mùa hè cùng với câu chuyện cổ tích gắn liền với nó, và cơn mưa sao băng Perseid rất đáng để bạn thức đêm quan sát.

Quan sát bầu trời tháng 8 năm 2015. Tác giả hình : Lhuin/Devian Art.
Quan sát bầu trời tháng 8 năm 2015. Tác giả hình : Lhuin/Devian Art.

Các hành tinh buổi chiều tối

Khi ánh tà dương dần tà, bạn hãy nhìn về hướng tây để bắt gặp ngay Kim Tinh và Mộc Tinh đang lấp ló ở đó. Tháng 8 này là tháng cuối cùng trong năm 2015 để bạn quan sát cặp đôi hành tinh này ở chân trời hướng tây. Vì cứ qua mỗi buổi chiều, chúng lặn thấp dần và cho tới cuối tháng, bạn sẽ không còn thấy chúng nữa.





Nhưng bạn đừng lo lắng, chúng sẽ nhanh chóng trở lại bầu trời sáng sớm của tháng 10 năm nay cùng với người bạn mới là Hỏa Tinh. Bộ ba Kim-Mộc-Hỏa sẽ tỏa sáng ở chân trời hướng đông trước khi Mặt Trời mọc vào tháng 10 tới đây, và chúng sẽ ở vùng trời đó cho tới năm sau.

Trở lại với tháng 8 năm 2015, khi bạn nhìn về hướng nam lúc màn đêm vừa buông xuống, bạn sẽ thấy được Thổ Tinh nằm trong chòm sao Libra (Cái cân) cao khoảng 60 độ rồi lặn dần về hướng tây sau nửa đêm.

Các chòm sao và thiên thể

Thời điểm này rất thú vị để bạn chiêm ngưỡng dải Ngân Hà vào ban đêm. Nếu bạn về những vùng ngoại ô hay những nơi không có ánh sáng đèn nhân tạo, bạn sẽ thấy được dải Ngân Hà vắt ngang cao trên bầu trời từ hướng đông bắc qua hướng tây nam.

Ở khu vực dải Ngân Hà đông đúc này, bạn sẽ thấy được chòm sao Scorpius (Bò cạp) với hình dạng chữ S cong cong nằm ở bầu trời hướng nam. Bạn có thể xem video Quan sát bầu trời tháng 6 năm 2015 của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay để tìm hiểu kỹ hơn về chòm sao này. Từ Scorpius, bạn sẽ nhận ra được một chòm sao Hoàng đạo có ít sao sáng, là chòm sao Libra (Cái cân hay Thiên Bình).

Từ ngôi sao Antares màu đỏ cam của Bò cạp, bạn hãy lần lượt kéo đến ba ngôi sao cao nhất của Bò cạp rồi đi thẳng qua luôn, bạn sẽ bắt gặp ba ngôi sao của chòm sao Cái cân.

Bây giờ bạn hãy quay người ngược lại và nhìn về hướng bắc. Bạn sẽ thấy sao Polaris, là sao Bắc cực đang nằm thấp gần chân trời hướng bắc. Bạn có thể xem video Quan sát bầu trời tháng 5 năm 2015 của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay để tìm hiểu kỹ hơn về ngôi sao này.

Sao Bắc cực thuộc chòm sao Ursa Minor (Chú gấu nhỏ), và ngay bên trên Chú gấu nhỏ là một Chú rồng to – chòm sao Draco. Draco hay Thiên Long là chòm sao lớn thứ tám trên bầu trời, nó quấn quanh chú gấu nhỏ và chú rồng này sở hữu một thiên thể Messier.

Chú rồng trời này gắn liền với nhiều câu chuyện huyền thoại, mà thường được nhắc tới nhất là về 12 kỳ công của Hercules. Theo thần thoại, chòm sao này là Ladon – một con rồng canh giữ những trái táo vàng trong vườn của các nàng Hesperides. Cây táo vàng này là món quà cưới của Gaia tặng Hera khi kết hôn với thần Zeus. Cô trồng cây trong khu vườn trên núi Atlas và giao cho các nàng Hesperides là những người con gái của Atlas để bảo vệ nó. Và cô cũng để con rồng Ladon ở lại đây để chắc rằng những nàng Hesperides không hái bất kỳ trái táo nào.

Tiếp tục với câu chuyện 12 kỳ công. Hercules muốn hái những trái táo trên cây nên chàng đã giết chết Ladon bằng mũi tên độc và lấy đi những trái táo. Buồn vì cái chết của chú rồng, Hera đã đưa chú rồng lên bầu trời với hình ảnh là chòm sao Draco cuộn quanh ngôi sao Bắc cực, và một chân của Hercules giẫm lên đầu của nó.

Trong chú rồng trời này còn có một ngôi sao rất là thú vị, đó là sao Thuban. Thuban không phải là một ngôi sao quá sáng, nhưng nó giữ một vị trí đặc biệt đối với các nhà chiêm tinh, bởi vì Thuban đã từng là sao Bắc cực vào khoảng 5000 năm trước, khi người Ai Cập xây dựng các kim tự tháp.

Mặc dù Cựu Bắc cực tinh không phải là một ngôi sao quá sáng để gây chú ý bạn, nhưng bạn vẫn có thể quan sát nó một cách bình thường trong màn đêm đầy sao. Bạn hãy nối hai ngôi sao Phad và Megrez của nhóm sao Bắc Đẩu lại rồi kéo dài, bạn sẽ bắt gặp sao Thuban ngay.

Bây giờ chúng ta hãy đi một vòng điểm mặt các thiên thể thú vị dành cho bạn quan sát trong chòm sao này nhé.

Đầu tiên là Tinh vân Mắt mèo hay NGC 6543. Đây là một tinh vân hành tinh cách chúng ta khoảng 3300 năm ánh sáng với độ sáng biểu kiến là 9,8. Tinh vân này là một trong những tinh vân phức tạp nhất từng được phát hiện, nó được hình thành vào khoảng một ngàn năm trước khi một ngôi sao khổng lồ đỏ rất nóng và sáng mất lớp vỏ bên ngoài của nó do một vụ nổ.

Tiếp theo là Thiên hà Spindle hay Thiên hà Con quay, tên gọi khác là Messier 102 hay NGC 5866. Đây là một thiên hà xoắn ốc có hình dạng thấu kính có độ sáng biểu kiến là 10,7 và cách chúng ta khoảng 50 triệu năm ánh sáng. Thiên hà này là thiên hà sáng nhất trong nhóm thiên hà NGC 5866, nhóm này gồm NGC 5879 và NGC 5907, và cả hai đều được khám phá bởi William Herschel.

Ngay trên đầu của con rồng, là bàn chân của một chàng dũng sĩ, tên chàng là Hercules hay tên quen thuộc hơn được phiên âm ra tiếng Việt là Héc-quyn. Chòm sao Hercules lớn thứ năm trên bầu trời nhưng không có sao nào sáng hơn độ sáng biểu kiến 1.

Theo Thần thoại Hy Lạp, Hercules là con trai của thần Zeus và nữ thần đã qua đời Alcmene. Vì vậy, khi Hercules còn là một đứa trẻ sơ sinh, Zeus đã cho Hercules bú trộm sữa của vợ mình là nữ thần Hera khi bà ngủ say, khi đó Hercules trở nên bất tử. Nhưng khi Hera chợt tỉnh giấc, bà đã hất Hercules ra khi chàng đang bú, những dòng sữa văng tung tóe ra bầu trời và trở thành dải Ngân Hà trên bầu trời đêm. Trong tiếng Anh, dải Ngân Hà là The Milky Way, có nghĩa là Con đường sữa.

Chòm sao này có một nhóm sao hình tứ giác rất đáng chú ý, đó là Nhóm sao Keystone. Nhóm sao này được tạo nên từ bốn ngôi sao là Pi Herculis, Eta Herculis, Zeta Herculis và Epsilon Herculis. Ở nhóm sao này có Messier 13, là một cụm sao cầu lớn của anh hùng Hercules.

Cụm sao này chứa khoảng 300 ngàn ngôi sao và cách chúng ta khoảng 22.220 năm ánh sáng, nó có độ sáng biểu kiến là 5,8. Bạn chỉ cần nhìn ra được Nhóm sao Keystone là sẽ bắt gặp được Messier 13. Messier 13 nằm ngay trên đường nối giữa hai ngôi sao Zeta Herculis và Eta Herculis.

Các hành tinh buổi sáng

Vào lúc 5 giờ sáng của nửa cuối tháng 8 sẽ là thời gian rất tốt cho bạn để quan sát Hỏa Tinh và Kim Tinh tỏa sáng cùng những chòm sao của mùa đông. Thần Chiến tranh và Nữ thần Sắc đẹp sẽ nằm trong chòm sao Cancer (Con cua), gần biên giới ở đầu con rắn Hydra. Kim Tinh sẽ mọc lên rất nhanh chóng trên bầu trời.

Các sự kiện thiên văn

Trong tháng 8 này, bạn sẽ quan sát được mưa sao băng Perseid. Mưa sao băng Perseid là một trong những cơn mưa sao băng đẹp nhất và đáng chú ý nhất trong năm với lượng sao băng có thể lên đến 50 sao/giờ. Cơn mưa sao băng nầy diễn ra từ ngày 23/7 đến 20/8 và năm nay đạt cực điểm là vào ngày 12 và 13/8. Trăng tàn cuối tháng sẽ không ảnh hưởng nhiều tới buổi quan sát của bạn.

Bạn có thể truy cập vào trang Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay để đọc trực tuyến và tải về tài liệu giúp bạn có thể quan sát các sự kiện thiên văn diễn ra hằng ngày.

Cảm ơn bạn đã chú ý theo dõi, hẹn gặp lại bạn trong các chương trình sau của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

----------

Thực hiện video và nội dung : Anh Tuấn Nguyễn
Nguồn thông tin :
- ConstallationGuide.com
- Wikipedia
Thuyết minh : Mây Trắng

Hình ảnh sử dụng trong video :
Camp shot in the Gobi
Charles Vernier
http://goo.gl/zAS5HO

Stargazing
MeganeRid
http://goo.gl/PeSyXM

Hercules vs Hydra
EricHenrique
http://goo.gl/9qON33

Ladon,The 100 Headed Dragon
Utas
http://goo.gl/qdRx5x

The golden tree
Tdesignstudio
http://goo.gl/HCsqrn

Apples of Immortality
Hyperborean

Hercules and Hydra
GENZOMAN
http://goo.gl/pA7QNv

Planetary Nebula NGC 6543, Cat's Eye
Javier Méndez
http://goo.gl/yferBr

Messier 102
Siggi Kohiert
http://goo.gl/y19riy

Hercules baby
Disney

The Origin of the Milky Way
Peter Paul Rubens
https://goo.gl/3502WH

Messier 13
Siggi Kohiert
http://goo.gl/EucjF3

Hình minh họa bầu trời bởi phần mềm Stellarium