Header Ads

Tìm hiểu về Trăng xanh

Tìm hiểu về Trăng xanh.Trăng xanh sẽ xảy ra vào ngày 31 tháng 7 năm 2015 tới đây. Như các bạn đã biết, khi xảy ra Nguyệt thực, Mặt Trăng sẽ đổi màu thành màu đỏ cam và người ta còn gọi nó là Mặt Trăng máu. Vậy còn Trăng xanh thì như thế nào ? Mặt Trăng có thực sự biến thành màu xanh không ?

Thực ra, Trăng xanh (hay Blue Moon trong tiếng Anh) chỉ là một khái niệm của phương Tây để chỉ hai lần trăng rằm trong cùng một tháng dương lịch. Bởi vì theo lẽ thường thì một năm dương lịch có 12 tháng dương lịch, và một năm dương lịch sẽ có 12 lần trăng tròn, nên tương đương một tháng dương lịch sẽ có một lần trăng tròn. Tuy nhiên, do mỗi năm dương lịch dài hơn mỗi năm âm lịch 11 ngày, nên những ngày này sẽ dồn lại qua các năm, mà chính xác là sau 2,7 năm dương lịch, là sẽ có thêm một lần trăng tròn.




Có nhiều cách diễn giải khác nhau về Trăng xanh liên quan tới lần trăng tròn dư thừa này.

Trong tính toán ngày tháng cho Mùa Chay và Lễ Phục Sinh thì giới tu sĩ Công giáo phải xác định ngày diễn ra Trăng Mùa Chay. Người ta cho rằng theo dòng lịch sử khi thời điểm trăng tròn đến quá sớm thì họ gọi kỳ trăng tròn sớm đó là Trăng phản, tức là Trăng phản bội hay Trăng màu, tức là Trăng màu sắc. Và như vậy Trăng Mùa Chay đã đến vào đúng thời điểm dự kiến dành cho nó.

Còn theo văn hoá dân gian phương Tây thì người ta đặt tên cho ngày trăng tròn theo thời gian của năm. Mặt Trăng đến quá sớm mà không có tên dân gian –  được gọi là Trăng xanh – để tính đúng thời gian trong lần trăng sau.

Lịch nhà nông định nghĩa từ Trăng xanh là kỳ trăng tròn dư thừa xảy ra trong một mùa. Thông thường một mùa có ba lần trăng tròn, nhưng nếu một mùa có bốn lần trăng tròn thì lần trăng tròn thứ ba được gọi là Trăng xanh. Lưu ý rằng mùa tại các quốc gia vùng vĩ độ ôn đới nói chung được coi là bắt đầu vào các ngày phân (xuân phân, thu phân) hay ngày chí (hạ chí, đông chí) nên Trăng xanh theo cách hiểu này nếu xảy ra thì đều rơi vào khoảng thời gian xấp xỉ 1 tháng trước ngày chí hay ngày phân.

Định nghĩa được dùng gần đây được giải thích là đêm trăng tròn lần thứ hai trong tháng dương lịch bắt nguồn từ một nhầm lẫn vào năm 1946 và đến năm 1999 mới được phát hiện. Thí dụ, ngày 31 tháng 12 năm 2009 sẽ được gọi là Trăng xanh theo định nghĩa này.

Ngoài ra, Trăng xanh còn là một từ thuộc một cụm từ trong tiếng Anh để chỉ các sự kiện hay sự việc hiếm gặp. Thí dụ khi bạn nói “Once in a blue moon I buy fashion magazine”, nghĩa là “Tôi rất hiếm khi mua tạp chí thời trang”. Hay “He meets his daughter once in a blue moon”, nghĩa là “Anh ta rất hiếm khi gặp mặt con gái của anh ấy”.

Nhưng tại sao lại là màu xanh mà không phải các màu sắc khác ? Trước đây đã có nhiều đề xuất hãy thay đổi Trăng xanh cho cái tên Trăng Phản Bội, vì Trăng Phản Bội làm cho mọi người có cảm giác là Mùa Chay sẽ tiếp tục kéo dài thêm và họ phải tiếp tục ăn chay thêm một tháng nữa.

Nghĩa đen sát nhất của từ Trăng xanh là khi Mặt Trăng (không nhất thiết phải là trăng tròn) xuất hiện với một màu xanh nhạt bất thường và đó là một sự kiện hiếm gặp. Có thể là do khói hoặc các hạt bụi trong khí quyển xuất hiện sau sự kiện cháy rừng ở Thụy Điển và Canada vào năm 1950, đáng chú ý nhất là sau khi vụ phun trào núi lửa Krakatoa vào năm 1883 đã gây ra Mặt Trăng xuất hiện một màu xanh đến gần hai năm.

Nhưng tự điển Oxford của Anh quốc đã có ghi chép một câu tục ngữ vào năm 1528, và có lẽ từ xa xưa người ta đã sử dụng từ “blue moon” để chỉ các việc hiếm gặp. Đó là :

If they say the moon is blue,
We must believe that it is true.

Thường thì Trăng xanh cách nhau 2 hoặc 3 năm mới xuất hiện lại, nhưng có khi nào hai lần Trăng xanh xuất hiện trong cùng một năm dương lịch không ? Đã từng có như vậy, đó là vào năm 1999, đã có hai trăng rằm trong tháng 1 và hai trăng rằm trong tháng 3 năm đó, tức là tháng 2 dương lịch năm 1999 không có trăng tròn. Tiếp tục hai lần Trăng xanh trong một năm dương lịch sẽ xảy ra vào tháng 1 và tháng 3 năm 2018, và tháng 1 và tháng 3 năm 2037.

Và nó cũng có quy luật, đó là cứ sau 19 năm thì tháng 2 dương lịch sẽ không có trăng tròn, và lúc đó sẽ có hai lần Trăng xanh trong cùng một năm dương lịch, xảy ra vào tháng 1 và tháng 3 dương lịch.

Như vậy tóm lại, Trăng xanh chỉ là hai lần trăng tròn xuất hiện trong cùng một tháng dương lịch, khi đó Mặt Trăng sẽ như bao lần trăng rằm khác, tức là nó sẽ không hề đổi màu thành màu xanh. Tuy đây không phải là một sự kiện thú vị để quan sát, nhưng nó là một sự kiện hiếm gặp và ít khi xảy ra hơn so với Nguyệt thực hay còn gọi là Mặt Trăng máu.

Đôi khi bạn cũng sẽ bắt gặp được Mặt Trăng có màu xanh, nhưng đó là do khói bụi hay những điều bất thường trong bầu khí quyển nơi bạn ở, chứ nó không phải là sự kiện thiên văn.

Sau đây là bảng thời gian những lần Trăng xanh tiếp theo. Bạn hãy nhớ rằng chúng chỉ là những lần trăng rằm bình thường, Mặt Trăng trong những lần Trăng xanh thì không hề có màu xanh.

Bạn có thể truy cập vào trang Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay để đọc trực tuyến và tải về tài liệu giúp bạn có thể quan sát các sự kiện thiên văn diễn ra hằng ngày.

Cảm ơn bạn đã chú ý theo dõi, hẹn gặp lại bạn trong các chương trình sau của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

----------

Thực hiện video và nội dung : Anh Tuấn Nguyễn
Nguồn thông tin :
- EarthSky
- Wikipedia
- Moongiant
Thuyết minh : Phù Dung Hoa

Hình ảnh sử dụng trong video :
Nguyệt thực ở hồ Pend Oreille ngày 10/12/2011
Tác giả : Matt Mills McKnight/Reuters
http://goo.gl/EFgZxw

Trăng tròn ngày 22/10/2010 ở Alabama, Hoa Kỳ
Tác giả : Gregory H. Revera
https://goo.gl/e4Yv87

Jolly Calle And Other Swedish Fairy Tales
Tác giả : Họa sĩ Charles Folkard
http://goo.gl/h5PvXt

Tác giả : Jesse Barnes
http://goo.gl/fDs2Ob