Header Ads

Bầu trời trong tuần từ 11/1 tới 17/1/2015

Hãy cùng quan sát bầu trời tuần lễ thứ ba của tháng 1 năm 2015 với những thiên thể sáng chói cùng những kỳ quan huyền ảo của bầu trời đêm bạn nhé. Tuần này bạn sẽ quan sát được sao chổi C/2014 Q2 (Lovejoy) đạt độ sáng cực đại, con sông ngoằn ngoèo Eridanus cùng với ngôi sao Achernar của nó, hành tinh Thủy trên bầu trời chiều, Mặt Trăng giao hội với hành tinh Thổ và cụm sao M47 ở thời điểm quan sát thích hợp nhất dành cho bạn.

Bầu tròi trong tuần từ 11/1 tới 17/1/2015
Bầu tròi trong tuần từ 11/1 tới 17/1/2015

Chủ nhật, 11/1/2015.
Sao chổi C/2014 Q2 (Lovejoy) có độ sáng biểu kiến lớn nhất trong năm là 4,4 vào ngày 10 và 11 tháng 1, nó cách Mặt Trời 1,3 AU, cách địa cầu 0,47 AU (1 AU xấp xỉ 149,6 triệu cây số). Nó sẽ xuất hiện cao 58° so với chân trời hướng đông khi màn đêm vừa buông xuống và sẽ đạt vị trí cao nhất là 82° so với chân trời hướng nam vào 20 giờ rưỡi rồi sẽ thấp dần cho tới 1 giờ 27 sáng 11 tháng 1 khi nó cao 19° so với chân trời hướng tây.





Bạn đừng nhầm lẫn giữa sao chổi C/2014 Q2 (Lovejoy) và 4 sao chổi khác được khám phá bởi nhà thiên văn học Terry Lovejoy là C/2013 R1 (Lovejoy) được quan sát dễ dàng bằng mắt thường vào hai tháng cuối năm 2013, C/2011 W3 (Lovejoy) được phát hiện vào tháng 11 năm 2011 và nó đi qua vành nhật hoa của Mặt Trời, C/2007 K5 (Lovejoy) được khám phá vào tháng 5 năm 2007 và C/2007 E2 (Lovejoy) cũng được khám phá vào năm 2007 nhưng tháng 3.

Bạn có thể xem đường đi của sao chổi trên bầu trời tháng 1 năm 2015 tại bài viết này.

Thứ hai, 12/1/2015.
Hãy cùng quan sát chòm sao Eridanus, sao chổi C/2014 Q2 nằm ở khu vực của chòm sao này trong suốt tuần rồi. Đây là chòm sao dành cho bạn khi quan sát ở những nơi tối như vùng nông thôn vì nó sẽ khó thấy được khi quan sát ở thành phố. Eridanus (Con sông cái) bắt đầu từ gần ngôi sao Rigel của chòm sao Orion (Thợ săn) và uốn cong ngoằn ngoèo xuống chân trời hướng nam.

Chòm sao Eridanus xuất phát từ sao Rigel của chòm Orion. Tác giả : Jimmy Westlake.
Chòm sao Eridanus xuất phát từ sao Rigel của chòm Orion. Tác giả : Jimmy Westlake.

Eridanus là một trong những chòm sao kéo dài nhất và mờ nhạt nhất. Nó tượng trưng cho dòng sông Nile ở Ai Cập, sông Euphrates ở Tây Á hay dòng sông Po ở Ý. Eridanus đôi khi cũng được gọi là Dòng sông của Đại dương (River of Ocean) vì người Hy Lạp cổ đại cho rằng dòng sông này bao quanh Trái Đất phẳng.

Khi quan sát từ những nơi có vĩ độ cao ở bắc bán cầu, dòng sông này sẽ biến mất phần dưới của nó nhanh chóng trên bầu trời buổi tối ở chân trời hướng nam, phần dưới đó có ngôi sao đáng chú ý - sao Achernar - điểm cuối cùng của dòng sông Eridanus. Ngôi sao này rất khó quan sát từ những nơi có vĩ độ cao ở bắc bán cầu, miền nam Việt Nam sẽ quan sát được nó từ khi trời tối cho tới 10 giờ rưỡi khuya trong những đêm tháng 1 này.

Thứ ba, 13/1/2015.
Mặt Trăng đạt pha trăng hạ huyền tháng 11 âm lịch vào lúc 4 giờ 48 phút chiều. Như vậy tối nay bạn sẽ quan sát trăng nửa trái sáng nửa phải tối mọc từ chân trời hướng đông vào lúc 11 giờ 31 khuya, nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào lúc 5 giờ 51 phút sáng 14 tháng 1 với độ cao 71° so với chân trời hướng nam.

Trăng hạ huyền lúc nửa đêm trên bầu trời thành phố Cologne, nước Đức với Nhà thờ Cologne nằm ở bên phải. Bạn có thể coi video timelapse Mặt Trăng mọc lên từ khung cảnh này tại đây. Tác giả tấm hình : Bernd Proschold.
Trăng hạ huyền lúc nửa đêm trên bầu trời thành phố Cologne, nước Đức với Nhà thờ Cologne nằm ở bên phải. Bạn có thể coi video timelapse Mặt Trăng mọc lên từ khung cảnh này tại đây. Tác giả tấm hình : Bernd Proschold.

Bạn hãy quan sát Mặt Trăng tỏa sáng trong chòm sao Virgo (Xử Nữ). Lúc xảy ra pha hạ huyền, Mặt Trăng cách địa cầu chúng ta khoảng cách là 397 ngàn cây số.

Thứ tư, 14/1/2015.
Như bạn đã biết, Chòm sao Eridanus (Sông cái) tượng trưng cho một dòng sông trên bầu trời, đây là chòm sao dành cho bạn khi quan sát ở những nơi thật tối vì nó sẽ không thấy được khi quan sát ở thành phố. Dòng sông Eridanus bắt đầu từ gần ngôi sao Rigel của chòm sao Orion (Thợ săn) và uốn cong ngoằn ngoèo xuống chân trời hướng nam.

Minh họa bầu trời hướng đông nam lúc 8 giờ tối ngày 14 tháng 1 năm 2015.
Minh họa bầu trời hướng đông nam lúc 8 giờ tối ngày 14 tháng 1 năm 2015.

Ngôi sao Achernar đánh dấu điểm kết thúc của dòng sông này, ngôi sao này rất khó quan sát từ những nơi có vĩ độ cao ở bắc bán cầu, miền nam Việt Nam sẽ quan sát được nó từ khi trời tối cho tới 10 giờ rưỡi khuya trong những đêm tháng 1 này.

Thứ năm, 15/1/2015.
Hành tinh Thủy đạt vị trí xa nhất về hướng đông của nó khi nó nằm cách Mặt Trời 19° về hướng đông và nó sẽ nằm cao không quá 10° trên bầu trời hướng tây tây nam cùng hành tinh Kim trong những buổi chiều này. Bạn hãy quan sát nó từ khi Mặt Trời lặn, và thời điểm tốt nhất cho bạn là vào lúc 6 giờ 2 phút chiều, lúc này nó sẽ có độ sáng biểu kiến là -0,5, rồi nó sẽ lặn hẳn đi cũng ở hướng đó vào lúc 7 giờ 9 phút tối.

Minh họa bầu trời hướng tây lúc 6 giờ 10 phút chiều ngày 15 tháng 1 năm 2015.
Minh họa bầu trời hướng tây lúc 6 giờ 10 phút chiều ngày 15 tháng 1 năm 2015.

Nếu bạn muốn quan sát nó, hãy chủ động sắp xếp thời giờ và địa điểm trước rồi nhanh chóng hướng mắt hay ống dòm, kính thiên văn về bầu trời tây tây nam, nó sẽ cách hành tinh Kim khoảng 1,3° về hướng tây, và dĩ nhiên là bạn sẽ không thể không nhận ra được hành tinh Kim khi nó tỏa rất sáng ở khu vực này. Cả hai hành tinh này đều nằm trong khu vực chòm sao Capricornus (Dê biển).

Hành tinh Thủy sẽ dần biến mất khỏi bầu trời chiều vào cuối tháng 1 và bạn sẽ quan sát lại được nó trên bầu trời buổi tối trong nửa đầu tháng 5 năm 2015.

Thứ sáu, 16/1/2015.
Mặt Trăng, hành tinh Thổ và sao Antares màu đỏ cam của chòm sao Scorpius (Bò cạp) sẽ tạo thành một hình tam giác tạm thời trên bầu trời rạng sáng trước bình minh ngày 17 tháng 1. Bạn hãy thức dậy sớm từ sau 3 giờ rưỡi và hướng mắt về bầu trời hướng đông đông nam nếu bạn muốn quan sát chúng.

Minh họa bầu trời hướng đông lúc 5 giờ sáng ngày 17 tháng 1 năm 2015.
Minh họa bầu trời hướng đông lúc 5 giờ sáng ngày 17 tháng 1 năm 2015.

Hành tinh Thổ sẽ mọc lên bầu trời hướng đông đông nam từ lúc 2 giờ 23 phút, sau đó tới Mặt Trăng mọc vào 2 giờ 54 phút và sau cùng là sao Antares mọc lúc 3 giờ 18 phút. Nói chung bạn hãy quan sát chúng từ sau 3 giờ rưỡi để có cái nhìn tốt nhất. Mặt Trăng với độ sáng biểu kiến là -9,2, hành tinh Thổ là +0,5 và sao Antares là +1,0.

Bạn chú ý rằng hình tam giác này chỉ là tạm thời trong một buổi sáng ngày 17 thôi vì nó được tạo nên từ những thiên thể trong hệ Mặt Trời (Mặt Trăng, hành tinh Thổ) nên nó sẽ không ở cố định lâu được, khác với các hình tam giác khác như Tam giác mùa hè hay Tam giác mùa đông được tạo nên từ 3 ngôi sao nên chúng giữ được hình dạng và vị trí cố định như vậy trong thời gian rất lâu.

Thứ bảy, 17/1/2015.
M47 ở thời điểm quan sát tốt nhất dành cho bạn. Đây là một cụm sao mở nằm trong chòm sao Puppis (Đuôi thuyền) được khám phá bởi Giovanni Batista Hodierna vào khoảng năm 1654 và được Charles Messier liệt kê vào cuốn danh mục nổi tiếng của ông vào ngày 19 tháng 2 năm 1771, rồi nó được liệt kê lần nữa vào cuốn danh mục NGC và được đặt tên là NGC 2422. Bạn có thể tìm hiểu về các danh mục thiên thể tại bài viết này.

Minh họa bầu trời hướng đông nam lúc 9 giờ tối ngày 17 tháng 1 năm 2015.
Minh họa bầu trời hướng đông nam lúc 9 giờ tối ngày 17 tháng 1 năm 2015.

M47 đang ở thời điểm quan sát thích hợp, tức là nó sẽ ở trên bầu trời suốt đêm để cho bạn chiêm ngưỡng. M47 sẽ mọc lên bầu trời hướng đông từ 7 giờ 23 tối, lên cao nhất ở 65° so với chân trời hướng nam vào lúc 11 giờ 51 khuya và lặn dần ở chân trời hướng tây sau 4 giờ sáng hôm sau. Nếu như bạn không bắt gặp được nó thì hãy tìm kiếm nó là cụm sao nằm về hướng đông khoảng 10° so với sao sáng Sirius. Với độ sáng biểu kiến là +4,4, bạn có thể thấy nó như là một vệt mờ nhạt khi quan sát bằng mắt thường vì thế bạn hãy quan sát qua ống dòm hay kính thiên văn nhỏ để thấy rõ ràng hơn về nó.